Deepfakes: an AI label is a start, a right of one’s own is the next step

Door Wouter Torfs, Seliha Buelens en Charlotte Gerbehaye. 

Een premier die een toespraak houdt die ze nooit gaf. Een gekloonde stem van een familielid dat dringend geld vraagt. Een naaktbeeld van iemand die nooit voor een camera poseerde. Deepfakes zijn geen technologische curiositeit meer, maar een alledaags risico voor iedereen van wie ergens een foto of een stemopname online staat. 

De Europese wetgever heeft met de AI-verordening een eerste antwoord geformuleerd, in de vorm van transparantieverplichtingen en met de recente digitale omnibusverordening inzake AI (AI-omnibus) een verbod op apps die naaktbeelden van identificeerbare personen of CSAM genereren. Een waardevolle stap, maar een label maakt een deepfake niet zonder meer rechtmatig. Precies daar wil een nieuw Belgisch wetsvoorstel op inspelen, door iedereen een eigen naburig recht op zijn beeltenis en stem toe te kennen. In deze blog bekijken we waarom artikel 50 AI-verordening een goed begin is maar niet volstaat, wat het Belgische voorstel inhoudt en hoe Nederland en Denemarken hetzelfde probleem benaderen. 

De AI-verordening: transparantieverplichtingen, geen algemeen verbod

De AI-verordening geeft Europa voor het eerst een wettelijke definitie van een deepfake. Het gaat om door AI gegenereerd of gemanipuleerd beeld-, audio- of videomateriaal dat lijkt op bestaande personen, voorwerpen, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen en dat een persoon ten onrechte authentiek of waarheidsgetrouw zou toeschijnen (art. 3, 60) AI-verordening). Systemen die deepfakes maken, zijn daarbij in beginsel geen verboden AI-praktijk (tenzij ze niet-consensuele intieme beelden of CSAM genereren) en ook geen hoog-risicosysteem. Ze leiden in de regel enkel tot transparantieverplichtingen. 

De transparantieverplichtingen met betrekking tot deepfakes zijn vervat in artikel 50 AI-verordening en werken in twee lagen. Aanbieders van generatieve AI-systemen moeten hun output in een machineleesbaar formaat markeren, zodat die als kunstmatig gegenereerd of gemanipuleerd detecteerbaar is (art. 50, lid 2). Gebruiksverantwoordelijken die met een AI-systeem een deepfake maken, moeten op hun beurt bekendmaken dat de inhoud kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd (art. 50, lid 4). Voor kennelijk artistieke, creatieve, satirische of fictieve werken volstaat een melding die de weergave of het genot van het werk niet hindert. De verplichtingen gelden sinds 2 augustus 2026, met een overgangsperiode tot 2 december 2026 voor systemen die onder artikel 50 lid 2 vallen en al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren. 

Om die transparantieverplichtingen concreet en zo uniform mogelijk in te vullen, tracht de Europese Commissie de naleving van de transparantieverplichtingen te vergemakkelijken met een Gedragscode inzake transparantie van AI-gegenereerde inhoud. Die code reikt aanbieders concrete technische mechanismen aan om hun output te watermerken, en voorziet daarnaast in gestandaardiseerde EU-iconen ("AI generated" en "AI modified") waarmee gebruiksverantwoordelijken deepfakes waar nodig als zodanig kunnen aanduiden. Voor het eerst bestaat er dus een geharmoniseerde, Uniebrede plicht om synthetische inhoud herkenbaar te maken, met een concrete technische toolbox van metadata en watermerken. Dit laat toe om echt van nep te onderscheiden, wat vooral bij politieke desinformatie en fraude van belang is voor het publiek. Hoewel dergelijke transparantie zeker gewenst en noodzakelijk is, pakt artikel 50 van de AI-verordening het kernprobleem niet noodzakelijk aan. Het verhindert immers niet de creatie van ongewenste deepfakes.

1. Een label legitimeert niet. Een niet-consensuele deepfake met een correct "AI generated"-icoon blijft even schadelijk voor de afgebeelde persoon. Transparantie beschermt de kijker tegen misleiding, niet de geportretteerde tegen misbruik. 
2. De particulier valt buiten schot. Een gebruiksverantwoordelijke is volgens artikel 3, 4) AI-verordening niet wie een AI-systeem gebruikt in het kader van een persoonlijke, niet-professionele activiteit. Net de persoon die thuis een deepfake van een klasgenote maakt, valt dus niet onder artikel 50, lid 4. 
3. Geen recht voor het slachtoffer. Artikel 50 verleent de afgebeelde persoon geen subjectief recht om de deepfake te laten verwijderen of schadevergoeding te vorderen. Handhaving loopt via markttoezichtautoriteiten. 
4.  Technische grenzen. Metadata kan verdwijnen bij een screenshot en kwaadwillige actoren kunnen open-sourcemodellen gebruiken zonder markering. 

Een deel van deze kloof werd recentelijk gedicht dankzij de AI-omnibus. Zo introduceert het gewijzigd artikel 5 van de AI-verordening nu een verbod op AI-systemen die zonder uitdrukkelijke toestemming realistisch intiem of seksueel expliciet beeldmateriaal van identificeerbare natuurlijke personen genereren (van toepassing vanaf 2 december 2026). Dit verbod blijft echter beperkt tot intieme inhoud. Een stemkloon voor oplichting of een politieke deepfake valt er niet onder. 

Het Belgische wetsvoorstel: een naburig recht op beeltenis en stem 

Het Belgische recht biedt vandaag al een civielrechtelijk aanknopingspunt via het portretrecht (art. XI.174 WER). Dat recht is technologieneutraal, maar het vertrekt van een bestaand portret, eindigt twintig jaar na het overlijden en vergt steeds een belangenafweging. Verder beschermt het recht van de uitvoerende kunstenaar (art. XI.204 e.v. WER) dan weer enkel artiesten. Het wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van economisch recht voor wat betreft de bescherming tegen deepfakes (Parl.St. Kamer 2025-26, nr. 56-1728/1) wil precies die lacune opvullen. 

Ten eerste voegt het voorstel een definitie van deepfake toe aan artikel I.16, § 1, 9° WER. Die volgt grotendeels de AI-verordening, maar is beperkt tot gelijkenis met een levende of overleden natuurlijke persoon terwijl de AI-verordening veel ruimer is en ook niet-bestaande personen, voorwerpen, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen omvat. Daarnaast zou er in Boek XI, Titel 5, Hoofdstuk 3 WER een nieuwe afdeling 1/1 komen, met één artikel XI.203/1 dat het nieuwe naburige recht op eenieder zijn beeltenis en stem zou introduceren. De kern daarvan ziet er voorlopig als volgt uit: 

• Moreel recht (§ 1). Iedere natuurlijke persoon krijgt een onvervreemdbaar moreel recht op zijn beeltenis en stem. Een globale afstand van de toekomstige uitoefening is nietig, en ook na toestemming blijft het recht bestaan om zich te verzetten tegen een deepfake die eer of reputatie kan schaden. 
• Exclusief exploitatierecht (§ 2). Iedereen kan de vervaardiging, reproductie, distributie en mededeling aan het publiek van een deepfake van zijn beeltenis of stem toestaan of verbieden. Dat het verbodsrecht al bij de vervaardiging begint, is een opvallende keuze. 
• Duur en vererving (§§ 4 en 5). De rechten lopen tot vijftig jaar na het overlijden en worden nadien uitgeoefend door erfgenamen, legatarissen of een aangewezen persoon. 
• Uitzonderingen (§ 6). Er is geen inbreuk bij toestemming van de betrokken persoon of bij gebruik voor parodie, satire of maatschappijkritiek, mits een billijk evenwicht met de vrijheid van meningsuiting en geen onevenredige afbreuk aan eer of reputatie. 
• Contractuele bescherming (§§ 7 tot 9). Naar het model van de uitvoerende kunstenaar gelden een recht op passende en evenredige vergoeding, schriftelijk bewijs en restrictieve interpretatie van contracten, met soepelere regels voor werknemers en opdrachten in de reclame of de niet-culturele sector. 
• Handhaving (§§ 10 tot 12). De rechter kan bij hoogdringendheid accounts of domeinen laten blokkeren, de verwijdering van inhoud en de-indexering uit zoekresultaten bevelen, en schadevergoeding inclusief winstafdracht toekennen. Online tussenpersonen, zoals platformen, die hun diensten aan het Belgische publiek aanbieden, moeten die maatregelen onverwijld uitvoeren, onverminderd de DSA. 

Het voorstel heeft duidelijke verdiensten: het creëert een helder recht met een duidelijke rechthebbende, beschermt de stem uitdrukkelijk en geeft het slachtoffer concrete handhavingsinstrumenten wanneer diens deepfake al online circuleert, waarmee platformen bovendien reeds vertrouwd zijn vanuit andere intellectuele eigendomsrechten. Toch zijn er ook kanttekeningen te maken. Zo rijst de vraag of een exploiteerbaar en licentieerbaar recht op de eigen persoonlijkheid niet eerder een markt voor deepfakes organiseert dan misbruik bestrijdt. Daarnaast moet de verhouding met het geharmoniseerde Unierecht (de AVG en het acquis inzake auteursrecht en naburige rechten) grondig worden onderzocht. Bovendien lost zo’n nieuw recht het praktische probleem niet op dat daders vaak anoniem zijn en vanuit het buitenland opereren. 

Dat gezegd zijnde, het gaat om een wetsvoorstel waarvan de verdere behandeling en het advies van de Raad van State nog moeten volgen. 

Blik over de grens: Nederland en Denemarken 

In Nederland werd eind 2025 het initiatiefwetsvoorstel "Wet naburig recht deepfakes van personen" in consultatie gebracht (30 oktober tot 31 december 2025). Het voorstel wijzigt de Wet op de naburige rechten en geeft iedere natuurlijke persoon en diens nabestaanden het recht om het vervaardigen, gebruiken en verspreiden van deepfakes van hun stem of uiterlijk toe te staan of te verbieden. Het Belgische voorstel volgt dit model, maar de kritiek in Nederland is fors. De Commissie Auteursrecht adviseerde in mei 2026 om van een nieuw naburig recht af te zien, omdat intellectuele eigendom zich slecht leent tot het bestrijden van misbruik in contexten van pornografie, fraude en misleiding, en wees op mogelijke spanning met het Unierecht. Ook in de rechtsleer klinkt de vraag of het voorstel deepfakes niet eerder normaliseert en commercialiseert (P.B. HUGENHOLTZ, "Een naburig deepfake-recht. Echt?", NJB 2026, afl. 6, 442). Het is wel zo dat intussen de Digitale omnibus-verordening betreffende AI een verbod heeft voorzien voor deepfakes van identificeerbare natuurlijke personen met seksueel getinte inhoud waardoor die lacune minstens gedeeltelijk opgevangen wordt. Het valt dus af te wachten hoe het wetsvoorstel vordert in België, waar handhavingsinstrumenten worden voorzien bij spoedeisendheid en een zeker soelaas te vinden is in het seksueel strafrecht. 

Denemarken kiest dan weer voor de auteurswet. Het wetsvoorstel, gebaseerd op een breed politiek akkoord van 26 juni 2025, voorziet een nieuw artikel §73a in haar Auteurswet dat verbiedt om realistische digitale nabootsingen van iemands persoonlijke fysieke kenmerken, zoals uiterlijk en stem, zonder toestemming aan het publiek beschikbaar te stellen, tot vijftig jaar na het overlijden van de afgebeelde persoon. Een nieuw artikel §65a beschermt uitvoerende kunstenaars op hun beurt tegen digitale nabootsing van hun prestaties. Er gelden uitzonderingen voor onder meer karikatuur, satire, parodie en kritiek. Anders dan het Belgische voorstel viseert het Deense recht enkel het beschikbaar stellen, niet het vervaardigen. De Deense regering wil het model ook op Europees niveau verspreiden, maar het voorstel stuitte in de TRIS-notificatieprocedure op vragen over de verenigbaarheid met het geharmoniseerde auteursrecht. De geplande inwerkingtreding op 31 maart 2026 werd door de vervroegde verkiezingen doorkruist. 

Conclusie

Het recente wetsvoorstel omtrent een naburig recht voor eenieders beeltenis en stem kan de gewenste oplossing bieden tegen ongewenste deepfakes. Artikel 50 AI-verordening en het Belgische wetsvoorstel zijn immers complementaire bouwstenen die noodzakelijk zijn. Het AI-label beschermt het publiek tegen misleiding, het voorgestelde naburig recht zou de afgebeelde persoon zelf zeggenschap en een vordering met handhavingsinstrumenten geven. Net in die handhavingsinstrumenten ligt de echte toets ligt. Een recht is pas effectief als slachtoffers deepfakes snel kunnen laten verwijderen, ook bij anonieme en buitenlandse daders. Het parlementaire debat over het wetsvoorstel moet onzes inziens dan ook vooral daarover gaan. 

Timelex volgt deze ontwikkelingen op de voet. Heeft u vragen over de transparantieverplichtingen van de AI-verordening of over de bescherming van beeltenis en stem, neem dan gerust contact met ons!